Ogrody Feng Shui

 

Ogród chiński.
Styl chińskich ogrodów od niemal 500 lat
pozostaje niezmienny.
Podstawą chińskiej wiedzy o kształtowaniu otoczenia jest
feng shui - sztuka projektowania przestrzeni opierająca się na przekonaniu, że warunkiem szczęśliwego życia człowieka jest harmonijne współdziałanie z naturą i jej siłami.
Feng oznacza wiatr,
shui - to woda. Obserwując zmiany w przyrodzie starożytni chińczycy sformułowali szereg teorii o przepływie energii w środowisku. 

Zauważyli że powietrze i woda w przyrodzie są w ciągłym ruchu, kształtują powierzchnię Ziemi i utrzymują nasze organizmy przy życiu. W ciągłym ruchu pozostaje także życiodajna energia qi (chi), która pomaga nam
w osiągnięciu pomyślności, dostatku i osobistego szczęścia. Powietrze woda i energia powstająca między nimi. Te właśnie trzy siły podporządkowują sobie układ harmonijnego ogrodu.

Przede wszystkim ogród musi składać się z
nieparzystej ilości elementów, co sprawia wrażenie, że nie jest jeszcze skończony a cała przestrzeń wciąż ulega zmianom zgodnie z cyklami natury.
Główną zasadą ogrodów chińskich jest ich prostota i minimalizm, przy jednoczesnym unikaniu prostych form i linii. Ogród bowiem ma podwójny aspekt - wizualny, zachowany przez wyraźną estetykę miejsca oraz głęboki, ukryty symbolizm, który traktuje ogród jako reprezentację, odzwierciedlenie istoty świata.
Sadząc drzewa i krzewy, wytyczając kształt rabat, układ ogrodowych wnętrz i bieg ścieżek, powinniśmy zapewniać harmonijny przepływ dobroczynnej energii
qi. Efekt harmonii osiągnąć można poprzez:
- miękkie kształty i płynne linie,
- krajobrazowo ukształtowane grupy roślin,
- łagodne nierówności terenu, wijące się
ścieżki i strumienie.
Jeśli natomiast ścieżki i ogrodzenia biegną
po liniach prostych, zbocza są strome, a woda płynie zbyt szybko lub(co gorsza) stoi w miejscu,
qi przeradza się w niszczycielską energię sha zwaną zatrutą strzałą. Wprowadza ona w nasze otoczenie dysharmonię, niepokój, a co za tym idzie - niepowodzenia i choroby. Aby uniknąć pojawienia się sha-  u wejścia do ogrodu budowano okrągłą Księżycową Bramę, a mostkom nadawano łukowaty kształt.

Rośliny ogrodu podporządkowanego zasadom feng shui odgrywają w nim drugorzędną rolę.
Są nietrwałe i przywodzą na myśl ulotność szybko biegnącego i wcześnie kończącego się życia.
Założenia:

- ogród jest asymetryczny, składa się z nieparzystej liczby elementów, części (tzn. jest "nie skończony"),
- nie ma w nim linii prostych i powierzchni trawiastych,
- tworzy jednolitą całość,
- dominuje minimalizm i prostota, brak ozdobników,
- najważniejsza jest relacja rzeźby terenu i architektury stworzonej z przymierza wody i kamienia;
- budowa ogrodu posiada ona dwa aspekty: pierwszy - zewnętrzny, wizualny i drugi - ukryty, symboliczny, który przekazuje sens istnienia.
Symbolika ogrodu kształtowana jest poprzez sadzenie określonych roślin, czy zastosowanie starannie dobranych materiałów. Pamiętać należy o zasadzie wu xing (zasada pięciu żywiołów) to druga fundamentalna zasada feng shui. Żywioły te to: drzewo, ogień, ziemia, metal i woda. Postrzegane jednak w chińskim a nie zachodnim ich rozumieniu.
Elementy te stosowane być powinny w różnych częściach ogrodu według indywidualnych wymagań nie tylko  kształtowanego terenu ale nawet mieszkańców ogrodu.
Poszczególne elementy połączone w starannie dobrane pary stanowią o tym jak w ogrodzie przepływać będzie energia chi i sha, a co za tym idzie jak nasz ogród oddziaływał będzie na ekosystem i na nasze zdrowie czy  powodzenie.

Najważniejsze elementy:

-Woda
Woda ma za zadanie tchnąć życie w otaczający ją krajobraz. Jest źródłem życia, zapewnia wegetację roślin. Jest kształtowana tak, aby nie było widać jej końca (poprzez zacieranie linii brzegu czy nieregularny kształt zbiornika). Takie ukształtowanie zbiornika wodnego miało symbolizować połączenie czy przejście do innego świata. Częstym zabiegiem stosowanym w ogrodach chińskich było zastępowanie wody naturalnej sztuczną. Osuszano i sztucznie kształtowano łożyska strumieni, potoków, jezior i stawów. Potem wypełniano je kamieniami, które odpowiednio rozmieszczano i przysypywano piaskiem. Woda w ogrodzie zarówno naturalna jak i sztuczna wzbogacała całość kompozycji.

-Góry
Góry, czyli bloki wydrążonych i "usianych" szczelinami skał odgrywały jeszcze większą rolę niż woda. Są one bardzo cennymi elementami kompozycji ogrodowej. Mogą występować w różnych postaciach: od małych do ogromnych, pojedynczo ułożonych lub w grupach. Mogą tworzyć groty, pieczary, tunele ( prowadzące do stromych urwisk), a nawet góry. Ale wszystko powinno swoim wyglądem przypominać naturalne formy przyrody.
Bardzo ceniono kamienie i głazy o regularnym kształcie. Głazy umieszczano w pozycji poziomej, pionowej lub pośredniej. Leżące kamienie zazwyczaj były małych rozmiarów i używano ich
w większej ilości. Tworzono w ten sposób całe góry, groty i tunele. Elementy pionowe stosowano pojedynczo lub w niewielkich grupach. Najbardziej ceniono bloki wapienne (wyżłobione naturalnie przez wodę).
-Drogi
Były one elementem dopełniającym kompozycję ogrodu. Zazwyczaj: wąskie i kręte, wytyczane swobodnie i w taki sposób, aby idąc nimi można było oglądać wszystkie najciekawsze zakątki ogrodu z jednego miejsca. Droga wijąca się wśród skał, mogła być wykonana z bruku lub mozaiki - drobnych kamieni, układanych w różne zmniejszające się wzory (rodzaj wąskiego kobierca). Często tez stosowano pojedyncze większe kamienie ułożone równo z podłożem, na stokach stanowiły one rodzaj stopni.
-Pawilony i altany
Pawilony i altany były związane z ogrodem i występowały na jego terenie dość często. Zarówno w założeniach świeckich jak i sakralnych.
Na początku XVII w. często spotykano budowle wznoszone na planie koła, wieloboku lub kwadratu, otoczone lub często zamknięte, z podwiniętym dachem, bardzo lekkie, przestrzenne. Dobrze harmonizowały one z formami przyrody.
Były wznoszone na wzgórzach, pagórkach lub nad wodami wśród skał albo drzew (miejsca o malowniczym widoku). Większe pawilony oraz domy mieszkalne sytuowano zazwyczaj w środkowej części ogrodu, skąd można było oglądać cały krajobraz. Jeśli w ogrodzie znajdował się większy zbiornik wodny, konieczne było usytuowanie pawilonu nad powierzchną wody wraz z prowadzącą do niego kładką lub galerią.
-Galerie
otwarte stosowano w ogrodzie jako kryte przejścia (zabezpieczały przed opadami atmosferycznymi, słońcem) łącząc pawilony ze sobą, lub doprowadzając zwiedzających do najpiękniejszych miejsc widokowych.
-Mury
stanowiące częsty motyw były monumentalne np. słynna "Ściana Dziewięciu Smoków" (Pekin). Łączyły się z nimi furty, które prowadziły do ogrodu. Przybierały one rozmaite kształty. Często przyjmowały formy ośmiokątne lub okrągłe ( "drzwi księżyca" ) a także waz, urn, płatków kwiatu, liści, instrumentów muzycznych.
- Mosty
Są jednym z ważniejszych elementów składowych ogrodu. Spełniały one funkcję użytkową oraz dekoracyjną. Były eksponowane na wysokich łukach. Balustrady występowały najczęściej w powiązaniu z altanami i pawilonami oraz mostami i tarasami, stanowiąc ich dopełnienie plastyczne.
-Rośliny:
Rośliny odgrywają w nim drugorzędną raczej symboliczną rolę.
Dla Chińczyka kwitnąca
śliwa jest tym samym, czym dla Japończyka wiśnia. Zakwita, gdy ziemia jeszcze pokryta jest śniegiem. Jak wszystkie rośliny w chińskich ogrodach ma znaczenie symboliczne - jest zwiastunką wiosny i znakiem budzącego się życia.
Bambus symbolizuje człowieka wiernego, niezawodnego przyjaciela, którego trudności mogą wprawdzie przygiąć, ale nigdy złamać.
Sosna jest alegorią stałości, nieśmiertelności i silnego charakteru.
Klon palmowy oznacza sukces, a lilak męskość i przebojowość.
Piwonie drzewiaste to kwiaty cesarskie, alegoria dobrobytu, zdrowia i dobrego zamążpójścia.
Orchidee symbolizują dyskretne piękno kobiecości, a Chryzantemy - długowieczność. Pomarańczowe drzewka mają pozytywnie wpływać na stan zdrowia, brzoskwinie wzmacniają przyjaźń, grusze wpływają na długowieczność.
Rododendrony i azalie symbolizują delikatną naturę rzeczy.
Róża to symbol piękna, a płacząca wierzba gracji.
Niezwykła jest symbolika
l
otosu: wyrasta z mułu, który jest znakiem świata materialnego, przenika przez wodę obrazującą niestałość, by wydostać się na powierzchnię i rozkwitnąć na powietrzu i w słońcu, czyli w świecie duchowym. To dlatego właśnie jest symbolem poszukiwania duchowej czystości i prawdy.
Dodatkowo hodowano miniaturowe drzewka
pensai (w Japoni -bonsai)- pielęgnowane i przycinane w taki sposób aby ukazać ich doskonałość. Czasami uzupełniano je skałami i żwirem tworząc miniaturowe krajobrazy w pojemnikach.
Bardzo ważne jest regularne przycinanie i trymowanie roślin, szczególnie w nowo zasadzonym młodym ogrodzie. Przerośnięte rośliny i wybujałe dzikie pędy symbolizują złą energię sha, przycinając je przywracamy jej prawidłowy przepływ.
Bogata, często wręcz mistyczna symbolika roślin wskazuje, jak ważną rolę w komponowaniu ogrodów chińskich odgrywały dwie największe wschodnie religie i filozofie: konfucjanizm i buddyzm.

Szczerze polecam ogród w tym stylu ogrodnikom którzy nie lubią pracochłonnych strzyżonych trawników i parterów. Można mieć wiele satysfakcji kultywując tę starożytną sztukę kształtowania przestrzeni. Do aranżacji nadają się szczególnie większe działki z prostą lekką (nawet nowoczesną) architekturą zabudowań.