Ogrody Dworskie

 

 

Trudno o bardziej tradycyjny ogród, zakorzeniony
w historii polskich dworów i polskich wsi, ogród kipiący barwami i zapachami, związany z tradycją i klimatem. Pełno w nim nastrojowych zakątków, miejsc wymarzonych do lektury, ruin, sadzawek, altan ukrytych w malowniczej zieleni.
Ogrody takie mają w nas wzbudzić tęsknotę za dawnymi czasami, miejscami, które widzieliśmy.
Ogrody zakorzenione w polskiej tradycji możemy podzielić tematycznie ze względu na ich wielkość
i status na ogrody pałacowe, ogrody przy dworach szlacheckich i ogrody polskich wsi.
Ogrody pałacowe zgodnie z panującymi trendami czerpały wzorce z ogrodów formalnych -włoskiego renesansu, francuskiego baroku, oraz angielskich parków krajobrazowych.
Ogród szlachecki również zmieniał się w czasie:
-W okresie baroku w siedzibach wiejskich królowały ogrody francuskie, charakteryzujące się osiowością i regularnością układów.
-Pod koniec XVIII wieku zaczęły dominować parki angielskie – romantyczne, malownicze, nieregularne, ukształtowane w charakterze „naturalnym” z wolno rozmieszczonymi jaskiniami, głazami, wodotryskami.
-W XIX w. ogrody przy dworach i dworkach kształtowano w dwóch zasadniczych stylach: krajobrazowym i geometrycznym nawiązującym stylistyką do renesansowych ogrodów włoskich.
-Na przełomie XIX/XX w. wykrystalizował się styl nazywany
dworkowym.
Zazwyczaj ogród miał
układ osiowy lub do niego zbliżony. Można w nim było wydzielić część zajezdną (kolisty podjazd otoczony oficynami), dwór oraz salon ogrodowy. Salon był zamknięty wysokimi drzewami, a wokół niego rozwijała się rozmaicie dalsza część ogrodu, na przykład sad, stawy, część krajobrazowa. Sam dwór często tonął w zieleni krzewów, kwiatów i pnączy.
Uroku dworskiej siedzibie dodawał
park, sad owocowy, warzywnik, aleja wjazdowa i dziedziniec. Parki i ogrody dzielono za pomocą ścieżek na niezależne kwatery, które ograniczano drzewami, szpalerami, krzewami bukszpanu lub treliażami. We wnętrzach takich kwater sadzono różne rośliny. W jednych można było spotkać rośliny użytkowe: zioła, warzywa przyprawowe, w innych - ozdobne kompozycje kwiatowe, a w jeszcze innych drzewa i krzewy owocowe.
Wewnątrz kwater, na skrzyżowaniach dróg, ścieżek stawiano
pergole i altany. Były one ocienione dzikim winem, bluszczem, a czasem pospolitą fasolą.
Najczęściej do dworu prowadziła grabowa
lub lipowa
aleja, która nie dochodziła do samego budynku, ale do tzw. gazonu
, czyli owalnego kwietnika. Znajdował się on na wprost wejścia do budynku. Wokół gazonu otoczonego często krzewami tarniny lub żywopłotem, wypełnionego drzewami, lub kwiatami- wiodła dróżka dojazdowa do dworu. Układ taki stanowił odwzorowanie barokowych dziedzińców honorowych występujących w architekturze pałacowej.

 Przy samym dworze kwitły kwiaty, a na jego ścianach pięło się dzikie wino. Reprezentacyjny, dworski park odgradzano rzędem drzew od bardziej użytkowych ogrodów - warzywnego i owocowego. Zazwyczaj były one położone od strony tylnej elewacji dworu i w pewnym oddaleniu od siedziby. Ogrody kwiatowe były pełne klombów, krzewów róż i bzu.

 Najważniejsze założenia:
-
Zakorzeniony w historii polskich dworów i polskich wsi;
- Dom należy umieścić w miejscu, z którego można oglądać cały ogród i jego scenerię;.
- Ogród musi być proporcjonalny w swych częściach;
- Układ osiowy ogrodu: punktem centralnym jest ścieżka/aleja (w większych ogrodach klomb otoczony ścieżką lub podjazdem);
- Przestrzeń ogrodu podzielona kwaterowo
na funkcje- od użytkowej do reprezentacyjnej;
- Ogród pozwalał się cieszyć urokami pejzażu wiejskiego, prostotą życia na łonie przyrody;
- Wszystkie elementy ogrodu włączano w naturalny krajobraz i zabudowania.

Najważniejsze elementy:

- punkt centralny to aleja( w większych ogrodach klomb otoczony ścieżką lub podjazdem);
- pergole i altany sytuowano wewnątrz kwater,
na skrzyżowaniach dróg, ścieżek. Były one ocienione dzikim winem, bluszczem, a czasem pospolitą fasolą;
- aleja obsadzana drzewami nie dochodziła do samego budynku, ale do tzw. gazonu,
czyli owalnego lub okrągłego kwietnika;
- nasadzenia symetryczne po obu stronach
ścieżki i na klombach;
- park krajobrazowy przylegał do dworu od strony najkorzystniej eksponowanej. Charakter reprezentacyjny parku podkreślano elementami dekoracyjnymi: ozdobne ławki, donice, fontanna;
- drzewa i duże krzewy (tylko liściaste- wychodzono z założenia że miejsce drzew iglastych znajduje sie w lesie) sadzimy wzdłuż płotu lub przy ścianach budynków-ocieniając je i osłaniając od wiatru;
- wewnątrz kwater, na skrzyżowaniach dróg, ścieżek stawiano pergole i altany. Były one ocienione dzikim winem, bluszczem, a czasem pospolitą fasolą;
- starannie utrzymane trawniki, wzdłuż trawników: ogrodzone niskimi żywopłotami rabaty obsadzone kwiatami i ziołami;
- zbiorniki wodne, osłonięte płaczącymi wierzbami
i porośnięte tatarakiem, trzciną, liliami wodnymi i rzęsą wodną;
- z każdej altanki czy ławki -można podziwiać jakąś część składową ogrodu np. cieszyć się jeziorkiem lub zakrętem strumienia, przez który przerzucono mostek.

Rośliny:
-rozpiętość roślin jest bardzo duża i zależna od fantazji projektanta. Do ogrodu dworkowego pasują zarówno rośliny typowe dla ogrodów włoskich, jak i pospolite dla polskiej strefy klimatycznej rośliny użytkowe i ozdobne. Dużo bylin.

Wielkość ogrodu i nakład pracy:
- styl sprawdzi się w większych ogrodach, dość duży nakład pracy przy założeniu ze względu na dużą ilość roślin,  średnio czasochłonna pielęgnacja;
- Użycie lokalnych materiałów, wyrobów oraz charakterystycznych dla naszej strefy klimatycznej roślin, sprawia, że ogród nie będzie kosztowny w utrzymaniu.