Menu główne:
OGRODY > OGRODY WIEJSKIE
Trudno o bardziej tradycyjny ogród, zakorzeniony
w historii polskich dworów i polskich wsi, ogród kipiący barwami i zapachami, związany z tradycją
i klimatem. Pełno w nim nastrojowych zakątków, miejsc wymarzonych do lektury, ruin, sadzawek, altan ukrytych w malowniczej zieleni.
Ogrody takie mają w nas wzbudzić tęsknotę za dawnymi czasami, miejscami, które widzieliśmy. Ogrody, w których człowiek ma się cieszyć
urokami pejzażu wiejskiego, prostotą życia
na łonie przyrody.
Ogrody zakorzenione w polskiej tradycji możemy podzielić tematycznie ze względu na ich wielkość
i status na ogrody pałacowe, ogrody przy dworach szlacheckich i ogrody polskich wsi.
Ogrody pałacowe zgodnie z panującymi trendami czerpały wzorce a ogrodów formalnych -włoskiego renesansu, francuskiego baroku , oraz angielskich parków krajobrazowych.
Ogród szlachecki również zmieniał się w czasie:
-W okresie baroku w siedzibach wiejskich królowały ogrody francuskie, charakteryzujące się osiowością i regularnością układów.
-Pod koniec XVIII wieku zaczęły dominować parki angielskie – romantyczne, malownicze, nieregularne, ukształtowane w charakterze „naturalnym” z wolno rozmieszczonymi jaskiniami, głazami, wodotryskami.
-W XIX w. ogrody przy dworach i dworkach kształtowano w dwóch zasadniczych stylach: krajobrazowym i geometrycznym nawiązującym stylistyką do renesansowych ogrodów włoskich.
-Na przełomie XIX/XX w. wykrystalizował się styl nazywany dworkowym.
Ogród dworkowy.
Zazwyczaj ogród miał układ osiowy lub do niego zbliżony. Można w nim było wydzielić część zajezdną (kolisty podjazd ramowany oficynami), dwór oraz salon ogrodowy. Salon był zamknięty wysokimi drzewami, a wokół niego rozwijała się rozmaicie dalsza część ogrodu, na przykład sad, stawy, część krajobrazowa. Sam dwór często tonął w zieleni krzewów, kwiatów i pnączy.
Uroku dworskiej siedzibie dodawał park, sad owocowy, warzywnik, aleja wjazdowa
i dziedziniec.
Parki i ogrody dzielono za pomocą ścieżek
na niezależne kwatery, które ograniczano drzewami, szpalerami, krzewami bukszpanu
lub treliażami. We wnętrzach takich kwater sadzono różne rośliny. W jednych można było spotkać rośliny użytkowe: zioła, warzywa przyprawowe,
w innych - ozdobne kompozycje kwiatowe,
a w jeszcze innych drzewa i krzewy owocowe.
Wewnątrz kwater, na skrzyżowaniach dróg,
ścieżek stawiano pergole i altany. Były one ocienione dzikim winem, bluszczem, a czasem pospolitą fasolą.
Najczęściej do dworu prowadziła grabowa
lub lipowa aleja, która nie dochodziła do samego budynku, ale do tzw. gazonu, czyli owalnego kwietnika. Znajdował się on na wprost wejścia do budynku. Wokół gazonu otoczonego często krzewami tarniny lub żywopłotem, wypełnionego drzewami, lub kwiatami- wiodła dróżka dojazdowa do dworu. Układ taki stanowił odwzorowanie barokowych dziedzińców honorowych występujących w architekturze pałacowej.
Przy samym dworze kwitły kwiaty, a na jego ścianach pięło się dzikie wino. Reprezentacyjny, przydworski park odgradzano rzędem
drzew od bardziej użytkowych ogrodów - warzywnego i owocowego.Zazwyczaj były one
położone od strony tylnej elewacji dworu i w pewnym oddaleniu od siedziby. Ogrody kwiatowe były pełne klombów, krzewów róż i bzu.
Ogrody chłopskie.
Chłopskie ogrody przydomowe na szerszą skalę zaczynają się upowszechniać na początku XX wieku, przybierając różne formy.
Wcześnie też w ogrodach chłopskich pojawiają się
zioła (mięta, bylica, rumianek, lubczyk, szałwia, piołun, lebiodka, majeranek i nagietek). Sadzone
w miejscach nasłonecznionych były częścią ozdobnego ogródka przedokiennego. Powszechność ogrodów chlopskich charakteryzuje wieś końca XVIII i początku XIX wieku. Wśród roślin ozdobnych w tym okresie dominują: rezeda, groszek, lewkonie, lwie pyszczki, maki.
Widywało się malwy, wrotycz, nagietki i aksamitki.
Charakterystyczny dla polskiej wsi był usytuowany między chałupą a drogą biegnącą przez wieś, głównie od strony południowej, tzw. przedogródek. Był on swego rodzaju „wizytówką” mieszkańców zagrody. Urządzenie przedogródka było indywidualne i wynikało z upodobań, przyzwyczajeń, niekiedy rodzinnych zwyczajów mieszkańców,
a także wpływów postronnych (miejscowego dworu). Ważnym element dawnego, przydomowego ogrodu na wsi tzw. gaik. Było to miejsce porośnięte murawą i ocienione lipami, jesionami lub innymi charakterystycznymi dla danego regionu drzewami, miejsce, które było wykorzystywane do odpoczynku w upalne dni lata. Rozrastające się dużymi koronami drzewa sadzono także przy budynkach gospodarczych, żeby chroniły je w czasie pożaru.
Z upływem czasu zestaw roślin ozdobnych powiększał się.
Najważniejsze założenia:
- Zakorzeniony w historii polskich dworów
i polskich wsi;
- Dom należy umieścić w punkcie, z którego
można oglądać cały ogród i jego scenerię;.
- Ogród musi być proporcjonalny w swych częściach;
- Układ osiowy ogrodu: punkem centralnym jest ścieżka/aleja( w większych ogrodach klomb otoczony ścieżką lub podjazdem);
- Przestrzeń ogrodu podzielona kwaterowo
na funkcje- od użytkowj do reprezentacyjnej;
- Ogród pozwalał się cieszyć urokami pejzażu wiejskiego, prostotą życia na łonie przyrody;
- Wszystkie elementy ogrodu włączano
w naturalny krajobraz i zabudowania.
Najważniejsze elementy:
Ogrody dworskie:
- punkt centralny to aleja( w większych ogrodach klomb otoczony ścieżką lub podjazdem);
- pergole i altany sytuowano wewnątrz kwater,
na skrzyżowaniach dróg, ścieżek. Były one ocienione dzikim winem, bluszczem, a czasem pospolitą fasolą;
- aleja obsadzana drzewami nie dochodziła
do samego budynku, ale do tzw. gazonu,
czyli owalnego lub okrągłego kwietnika;
- nasadzenia symetryczne po obu stronach
ścieżki i na klombach;
- park krajobrazowy przylegał do dworu od strony najkorzystniej eksponowanej. Charakter reprezentacyjny parku podkreślano elementami dekoracyjnymi: ozdobne ławki, donice, fontanna;
- drzewa i duże krzewy (tylko liściaste- wychodzono z założenia że miejsce drzew iglastych znajduje sie w lesie) sadzimy wzdłuż płotu lub przy ścianach budynków-ocieniając je i osłaniając od wiatru;
- wewnątrz kwater, na skrzyżowaniach dróg, ścieżek stawiano pergole i altany. Były one ocienione dzikim winem, bluszczem, a czasem pospolitą fasolą;
- starannie utrzymane trawniki, wzdłuż trawników: ogrodzone niskimi ztwopłotami rabaty obsadzone kwiatami i ziołami;
- zbiorniki wodne, osłonięte płaczącymi wierzbami
i porośnięte tatarakiem, trzciną, liliami wodnymi i rzęsą wodną;
- z każdej altanki czy ławki -można podziwiać jakąś część składową ogrodu np. cieszyć się jeziorkiem lub zakrętem strumienia, przez który przerzucono mostek.
Ogrody chłopskie:
- ogród (przedogródek) znajduje się pomiedzy wejściem do domu a drogą, najczęściej od południowej nasłonecznionej strony działki;
- punkt centralny stanowi ścieżka biegnąca
od drzwi wejściowych do furtki;
- gaik czyli trawnik ocieniony lipami bądź innymi okazałymi drzewami;
- bogate kolorystycznie, gęste nasadzenia symetryczne po obu stronach ścieżki,
nasadzenia z kwiatów, bylin i ziół
charakterystycznych dla polskiej wsi;
- duże krzewy i drzewa (wyłącznie liściaste- wychodzono z założenia że miejsce drzew iglastych znajduje sie w lesie!) sadzimy
wzdłuż płotu lub przy ścianach budynków-ocieniając je i osłaniając od wiatru;
- otoczenie ogrodu to: płotek drewniany, wiklinowa faszyna, lub czasem- kamienny murek;
- parapety okienne i niskie murki ozdobione pelargoniami i ziołami w tradycyjnych glinianych doniczkach i dzbanach;
- ozdobą ogrodu mogą być drewniane ławy i stoły wykonane z ociosanego, surowego drewna; drewniane donice, gliniane
dzbany wiszace na płotach, stare wozy, taczki i koła wykorzystane jako kwietniki;
- charakterystyczna dla polskiej wsi- dewniana kapliczka lub krzyż przystrojone kwiatami;
- sadzawki obsadzone wodną roślinnością.
Rośliny:
- drzewa: lipa, brzoza, dąb, klon jawor, jesion, wierzba płacząca, wierzba Iwa, czeremcha, grab, jarząb, kasztanowiec, drzewka owocowe;
- drzewa iglaste(ew.): świerk, modrzew,
żywotnik do formowania;
- drzewa i krzewy na formowane żywopłoty: berberys, bukszpan, irga, trzmielina, leszczyna, grab, ligustr;
- krzewy: lilak, bez czarny, kalina koralowa,
dereń, trzmielina, tamaryszek, forsycja,hortensja, krzewy różane;
- byliny i kwitnące jednoroczne:
piwonia, irys, lilia, dalie, floksy,
ostróżki, malwy, słoneczniczki,
astry, maki, nasturcje, nagietek, dzielżan,
rudbekia, ślazówka, słonecznik,
fiołki, stokrotki, zawilce, konwalie, czosnek ozdobny, mieczyki,
tulipany, narcyzy, przebiśniegi, hiacynty,
krokusy, i wiele innych...
- zioła: bazylia, tymianek, oregano, majeranek,
rozmaryn, lawenda, macierzanka, szałwia, ruta, dzięgiel, kopytnik, ogórecznik, nagietek;
- rośliny pnące: winobluszcze, pnące róże, wiciorzewy, groszek pachnący, fasola ozdobna, chmiel, powoje;
- rośliny wodne: tatarak, trzcina, lilie wodne,
rzęsa wodna, kosaćce błotne, kaczeńce;
- trawy ozdobne, mchy, paprocie.
Wielkość ogrodu i nakład pracy:
- Styl wiejski polecam do niewielkich ogródków;
styl dworkowy sprawdzi się w ogrodach większych;
- Użycie lokalnych materałów, wyrobów
i charakterystycznych dla naszej strefy
klimatycznej roślin, sprawia że ogród
nie jest pracochłonny i kosztowny w utrzymaniu.
- Oprócz podlewania, nawożenia i odchwaszczania rabat, główny wysiłek skupia sie na corocznym dosiewaniu i dosadzaniu roślin jednorocznych.
- Przycinanie roślin po kwitnieniu sprawi
że rabaty kwiatowe będą się doskonale prezentowały do późnej jesieni.
Elementy stylu Dworkowego i Wiejskiego





