Ogrody Bliskiego Wschodu

 

 

"Ogród orientalny zakłada się na skrawku terenu, ożywiając kwadrat pustyni… sprowadza się wodę, wznosi mur, przez który nie może przeniknąć ludzka ciekawość. Wewnątrz znajdują się szachownice drzew i kwiatów, które ścieśniają się coraz bardziej i bardziej w miarę zbliżania się do środka i oddalania od skraju, a pośrodku znajduje się pawilon”

Arabowie, Persowie wykształceni na wielkich cywilizacjach Wschodu oraz kulturze hellenistycznej, tworzyli zgeometryzowane, kameralne ogrody otoczone murem bądź architekturą budynków.
Problem wody miał zasadnicze znaczenie dla ogrodów islamu, ponieważ istniał tu jej niedostatek. Często budowano kanały wodne stanowiące jednocześnie jeden z niewielu w tej kulturze element dekoracyjny, miały one jednak przede wszystkim znaczenie symboliczne.
Kanały wodne dzieliły przestrzeń na
cztery części:
czahar bagh
, co symbolizowało cztery rzeki życia: rzeki wody świeżej, mleka o nieznanym smaku, wina -rozkoszy dla pijącego oraz czystego miodu.
W miejscu przecięcia się kanałów stawiano
sadzawkę, mauzoleum lub pawilon (kiosk). Całość, ozdobiona bogatą roślinnością parterów kwiatowych, dużą rozmaitością drzew i krzewów oraz płytkami terakoty z abstrakcyjną ornamentyką.

Był to  pierwowzór ogrodów wschodnich, głównie w Persji, gdzie zamknięty "rajski ogród" otaczały pustynie.
Podzielony na cztery części perski
czahar bagh
i muzułmański raj
mają widoczne i mocno zaakcentowane centrum. To miejsce miało być osią kosmosu, a dla muzułmanów stało się również symbolem duchowego przywódcy - imama i proroka
(bo oni są osią świata i wokół nich obraca się kosmos). Tu często stawiano pałac. Rządzący utożsamiali się w ten sposób z władzą płynącą z nieba.

Klasyczny perski ogród
czahar bagh (dosłownie "cztery ogrody"): to zamknięta, otoczona murem przestrzeń  na planie prostokąta lub kwadratu, podzielona na cztery części. W każdej rosną inne drzewa owocowe i kwiaty.
Najważniejsza jest woda - dzieli przestrzeń, chłodzi powietrze, jest lustrem, które odbija światło, instrumentem dostarczającym delikatny dźwięk.
Drzewo zapewnia cień, woda życie roślinom, a kwiaty są ucieleśnieniem subtelnych boskich energii. W czasach Persów wierzono bowiem, że człowiek może nawiązać kontakt z bóstwami dzięki troskliwej,
pełnej uwagi i oddania pielęgnacji kwiatów.
Islam przejął tę miłość do kwitnących roślin.
Rośliny.
Muzułmańskie ogrody wypełnione są: cyprysami, granatowcami, krzewami pigwy, drzewami pomarańczy, słodko pachnącym jaśminem, mirtem i henną. Z aromatem ziół miesza się zapach goździków, fiołków, tulipanów, narcyzów, hiacyntów zawilców, peonii, lilii, malw i róż.

Ozdoby:
Ponieważ nakazy religijne zakazywały wyobrażania istot żywych, rozwijała się sztuka ornamentu. Tworzono płaskie reliefy wypełnione siecią linearnych ornamentów, którym nadano nazwę arabesek. Z czasem wystąpiły w nich elementy czysto kaligraficzne. Ten dekoracyjny motyw odnajdujemy także w sztuce tworzenia niskich parterów.


Stosowano marmurowe lub ceramiczne okładziny
i obramienia kanałów i ścieżek. Z płytek fajansowych o metalicznym połysku słynął Bagdad, w użyciu były także płytki o przezroczystej glazurze, zdobione rytem, których żywe kolory dodawały blasku ogrodom. Poza tym nie stosowano wielu ozdób, rzeźby były zakazane. Najważniejszym elementem dekoracyjnym ogrodu są rośliny dobierane według barw w kontrastujące, geometryczne kompozycje. Ich urodę kontemplowano, na pół leżąc, na niskich ławach, lub dywanach.
Twórcy ogrodów islamu odziedziczyli po sasanidzkiej Persji upodobanie do wyrafinowania i oszałamiania gości przebywających w ogrodach; chcieli, by ich ogrody (bustan) i rozaria (gulistan) - opiewane przez poetów - miały sławę niezrównaną.


Gdzie można zastosować taką aranżację w Polskich warunkach klimatycznych? Jest to świetna propozycja dla ekskluzywnego wnętrza z ogrodem zimowym, oranżerii, czy dla hotelu. Wzbudzi zainteresowanie przez swoją egzotyczną formę i piękne detale, bogate kolory. Można taki ogród wykonać również na zewnątrz z zastosowaniem rodzimych gatunków o lekko egzotycznym rysie, mocno wybarwionych, dużych kwiatach oraz liściach. Wiele roślin egzotycznych możemy tu  posadzić w donicach. Będą one świetnie uzupełniać wykonaną z odporniejszych gatunków aranżację.

Najważniejsze elementy ogrodu:
- ramą ogrodu są mury ogrodzenia i ściany budynku zapewniając mu prywatność i odcinając od świata zewnętrznego;

- niskie geometryczne rabaty (partery) często umieszczone poniżej poziomu wyniesionych nieco ścieżek zapewniają dobre warunki wodne roślinom;
- drzewa i krzewy, oraz rośliny bardzo ozdobne i dobrane w żywych, kontrastujących nasadzeniach;
- jako elementy ozdobne służyć mogą terakotowe i marmurowe okładziny i donice, stalowe ławki i łóżka oraz latarnie;
- bogata kolorystyka terakoty pozwalała uzyskać dodatkowy efekt dekoracyjny, wykładano nią zbiorniki wodne,
patia i schody. Misterne abstrakcyjne wzory zwane arabeskami służyły podkreśleniu urody roślin;

- wokół basenów ustawiano rośliny w terakotowych donicach;
- mocne, żywe kolory.

 Rośliny:
-Ciekawe gatunki sosny (sosna gęstokwiatowa, sosna czarna i żółta), palmy (np. Sabal Minor), drzewa oliwne i cytrusowe, cyprysy, eukaliptusy, mirty, bukszpan;

- rośliny w donicach: drzewka pomarańczowe, cytrynowe, laur, oleander, mirt, kamelia, kawa, hibiskus (choć są już odporne polskie odmiany);
- rośliny pnące: jaśmin, winorośle, pnące róże, pachnące wiciokrzewy, glicynie;
- zioła: tymianek, majeranek, rozmaryn, lawenda, kocimiętka, szałwie, oregano, estragon;
- rośliny ozdobne: dużo róż, funkie, azalie, różaneczniki, krzewuszki, jaśminowce, żylistki, laurowiśnia. Koniecznie drzewa owocowe takie jak rajska jabłoń, czy ozdobna wiśnia i śliwa (zastąpią one figowce i drzewa granatu). Kwiaty: narcyz, hiacynt, lilia, goździk, tuberoza, fiołek, tulipan, zawilec, peonia, malwa.

Wielkość ogrodu i nakład pracy:
-w naszej strefie klimatycznej jest to propozycja dla małego ogrodu, na duży balkon, zamknięte patio lub jako zagospodarowanie płaskiego dachu;
-wysoki poziom trudności zaprojektowania i wykonania, najbardziej pracochłonne jest wykonanie zbiorników wodnych i okładzin terakotowych;
- średni nakład pracy przeznaczonej na pielęgnację ogrodu -skupiony głównie na: pielęgnacji i czyszczeniu zbiorników wodnych, przycinaniu  i kształtowaniu roślin;
- wymagane miejsce do przezimowania roślin w pojemnikach.